Bacaklarda ağrı, kramp, şişlik veya iyileşmeyen yaralar gibi belirtiler görülebilir. Bu belirtiler, çoğu kişinin hayat kalitesini düşürebilen damar sorunlarının habercisi olabilir. Damar hastalıkları, genel bağlamda arter ve ven adı verilen iki farklı damar tipinde gelişebilir. Periferik arter hastalığı ve venöz hastalıklar, bacak damarlarını etkileyen en yaygın sorunlar arasındadır. Ancak bu iki hastalığın nedenleri, belirtileri ve tedavi yöntemleri birbirinden oldukça farklıdır. Bu yazımızda, periferik arter hastalığı ile venöz hastalığı arasındaki farkları detaylı bir biçimde açıkladık.
Damar Yapıları: Arter ve Ven Nedir?
Vücudumuzdaki damar sistemi, iki temel ana yolda ilerlemektedir. Bu iki yol, şunlardır:
Arterler (atar damarlar): Kalpteki oksijen açısından zengin kanı dokulara taşımaktadır.
• Venler (toplar damarlar): Dokulardaki oksijenden fakir kanı kalbe geri götürür.
Bu iki sistemin çalışma prensibi farklı olduğu için buralarda oluşan hastalıklar, farklı belirtiler ve riskler ortaya çıkarabilir.
Periferik Arter Hastalığı (PAH) Nedir?
Periferik arter hastalığı, arterlerde daralma veya tıkanma oluşmasıyla meydana gelmektedir. En sık nedeni damar duvarında plak birikimine yol açan ateroskleroz olmaktadır. Kan akışı azaldığı zaman organ ve dokular, yeterli oksijenle beslenemeyebilir.
Periferik Arter Hastalığının Belirtileri
Yürürken baldır veya uylukta kramp tarzı ağrı,
• Dinlenince geçen bacak ağrısı (klaudikasyon),
• Ayaklarda soğukluk ve soluk renk,
• Nabızların zayıf alınması,
• Kesik, çatlak gibi yaraların zor iyileşmesi,
• Gece artan bacak ağrısı gibi durumlar periferik arter hastalığının belirtileri arasındadır.
İlerlemiş vakalarda kritik bacak iskemisi gelişebilir ve tedavi edilmediği zaman amputasyon riski doğabilir.
Kimler Risk Altındadır?
Sigara içen bireyler,
• Diyabet hastaları,
• Hipertansiyon veya kolesterol yüksekliği olan bireyler,
• İleri yaş grubu,
• Obezite ve hareketsiz yaşamı olan bireyler risk altında olabilir.
Tedavi Yaklaşımı
Tedavide amaç, kan akışını artırmak ve tıkanıklığı gidermektir:
Sigaranın bırakılması gerekebilir.
• Düzenli yürüyüş programları ayarlanabilir.
• Doktorunuzun önerdiği ilaç tedavileri uygulanabilir.
• Gerekirse anjiyografi ile balon-stent gibi girişimler yapılabilir.
• Bazı durumlarda bypass ameliyatı gerekebilir.
Venöz Hastalık Nedir?
Venöz hastalıklar, venlerin kanı kalbe geri taşıma görevini yeterince yapamaması ile ortaya çıkmaktadır. En sık karşılaşılan şekli kronik venöz yetmezlik ve buna bağlı varisler olmaktadır. Venlerdeki kapakçıklar, hasar gördüğü zaman kan geri kaçmaya başlamaktadır. Bu durum, bacaklarda kan göllenmesine ve damar genişlemesine yol açabilir.
Venöz Hastalık Belirtileri
Gün içinde artan bacak şişliği,
• Yorgunluk ve ağırlık hissi,
• Mavi-mor damar genişlemeleri (varisler),
• Kaşıntı ve ciltte renk değişikliği,
• Ayak bileği çevresinde kronik yaralar (venöz ülser) gibi durumlar venöz hastalığının belirtileri arasındadır.
Belirtiler, özellikle de uzun süre ayakta kalınca belirginleşebilir.
Risk Faktörleri
Uzun süre ayakta çalışma,
• Gebelik,
• Fazla kilo,
• Genetik yatkınlık,
• Hormonal değişiklikler,
• Yaş ile damar duvarının zayıflaması gibi risk faktörleri bulunabilir.
Tedavi Seçenekleri
Kompresyon çorabı kullanımı,
• Egzersiz ve kilo kontrolü,
• Skleroterapi, lazer veya radyofrekans tedavileri,
• Gelişmiş vakalarda cerrahi yöntemler,
• Cilt bakımının düzenli yapılması gibi tedavi seçenekleri bulunabilmektedir.
PAH ile Venöz Hastalık Arasındaki Temel Farklar
Özellik
Periferik Arter Hastalığı
Venöz Hastalık
Etkilenen damar
Arter (atardamar)
Ven (toplardamar)
Ana problem
Darlık veya tıkanma
Geri kaçış ve göllenme
Ağrı durumu
Yürümekle artabilir, dinlenince azalabilir
Akşama doğru artabilir, bacakları yükseltince azalabilir
Cilt bulguları
Soğuk ve soluk
Şiş ve renk değişikliği
En ciddi komplikasyon
Kangren ve amputasyon
Venöz ülserler
Risk faktörleri
Sigara, diyabet, kolesterol
Genetik, gebelik, uzun süre ayakta durma
Bu farklar, erken tanı ve doğru yönlendirme açısından son derece önemli olabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Yürürken bacakta kramp ve ağrı oluşuyorsa doktora başvurulması gerekebilir.
• Bacaklarda gün sonunda belirgin şişlik varsa doktora başvurulması gerekebilir.
• Yaralar uzun süre iyileşmiyorsa doktora başvurulması gerekebilir.
• Cilt rengi koyulaşmışsa doktora başvurulması gerekebilir.
• Soğukluk ve his kaybı ortaya çıkmışsa doktora başvurulması gerekebilir.
Şikayetler zamanla ilerleyebilir. Bundan dolayı gecikmeden hekiminizin değerlendirmesi gerekebilir.
Kısaca Bir Bilgilendirme
Periferik arter hastalığı ve venöz hastalıklar, vücut damar sisteminin farklı alanlarında görülebilir ve farklı öncelikler taşıyabilir. Arter hastalıkları, hayati riskler oluşturabileceği için daha acil yaklaşım gerektirebilir. Fakat venöz hastalıklar, yaşam kalitesini etkileyerek kronik sorunlara yol açabilir.
Her iki durumda da:
Sağlıklı yaşam alışkanlıkları,
• Düzenli egzersiz,
• Sigara kullanımından uzak durmak,
• Uzmana başvurmak gerekli olabilir.
Bacak sağlığını korumak, genel sağlığınız için oldukça önemlidir.
